Ezohiko emakumeak
Erakusketa hau RE-WIRING izeneko ikerketa-transformazio programaren parte da, Europar Batasunak finantzatutako proiektu bat. Deustuko Unibertsitateaz gain, beste erakunde garrantzitsuekin antolatzen da, besteak beste: Portsmouth Unibertsitatea (Erresuma Batua), Center for Inclusive Leadership (GB), Western Cape Unibertsitatea (Hegoafrika), Utrecht Unibertsitatea (Herbehereak) eta Gdańsk Unibertsitatea (Polonia).
Herrialde hauetako bakoitzean botere hierarkien erakusketa bat genero ikuspegiarekin egiten da, desberdintasunak prebenitzeko eta alderantzizko bideak sortzeko, aldaketa-prozesuak katalizatzeko eta pertsona eta kolektiboak modu aktiboan parte hartzera gonbidatzeko. “Berriro konektatu” nahi ditugu erakundeak, arazoak eta pertsonak, desberdintasunak prebenitzen eta alderantzizko aldaketak sortuz. Erakusketa hau publiko guztiei zuzenduta dago.
Izenak emakumeen rol produktiboa omendu nahi du. –ezhoiko (itz. aparta euskaraz) / (ez)οικο (grezieraz, ekonomia domestikoa) hitzekin antzinatasunera konektatzen gara. Greziar oikos-ean – ez bakarrik familia unitate bat, baita ekonomikoa ere – emakumeek etxeko lanak kudeatzen zituzten, tartean testuingintza-ekoizpena, eta familiaren ongizatea bermatzen zuten. Emakumeek eragin zuten etxe barruan, batez ere senarrak absent zirela, baina ez kanpoan. Domus erroman emakumeek etxeko lanak kudeatzen jarraitzen zuten, zaintza, hezkuntza, janaria prestatzea eta batzuetan familiaren finantzak gainbegiratuz. Hala ere, pribatutasun eremura mugatuta zeuden eta eskubide legal mugatuak zituzten. Gipuzkoan (Euskal Herria) erromatar presentzia Bidasoako itsasadarreko portu eta meategi garrantzitsuan zentratzen zen, kostaldean eta hegoaldeko bideetan asentamendu eta aztarna osagarriekin, nahiz eta eskualdea ez zen sistematikoki kolonizatu. Ordutik, eta batez ere Industria Iraultzan, emakumeek paper garrantzitsua izan zuten Europa aberats honen garapen ekonomiko ikusgarrian, eta paper hori sistematikoki ezkutatua izan da.
Hasiera horretatik abiatuta, erakusketak emakumeek Gipuzkoako ekonomian zuten lekua aztertzen du – arrantza, industria testil, porcelana, beira eta elikadura bezalako sektoreetan – artisau eta balio artistikoagatik GORDAILUA (Gipuzkoako Ondare-Bildumen Zentroa), San Telmo Museoa (STM) eta Kutxa Fundazioa bildu diren piezen eta argazkien bidez. Publikoari erakusten zaizkie alfabeto baten inguruan antolatutako bilduma batean, emakume langileen errealitatea, historia eta aniztasuna hurbilduz.
Erakusketa lan kontzeptua zabaltzen du, baita zaintza-eremura ere. Eremu hau ez da objektu batekin ordezkatzen, lan bezala identifikatzea zaila dela azpimarratzeko. Erreproduktiboa da eta, berez, emakumeei dagokie. Erakusketa hau ere binomioa da ordainsari-produktiboaren (emakumeen lana aitortu ez den desberdintasun espazioa) eta ordainik gabeko-erreproduktiboaren artean (feminizatua, produktiboaren garapenerako beharrezkoa dena, baina gizartean oraindik arazo handia). Kontraste hau “Porfa, un favor” ikus-entzunezko lanean jasotzen da, Irati Cano Alkain sortua proiektu honetarako.
Ez da EXTRAORDINARIO emakumeek lan egitea, baina bai da EXTRAORDINARIO ikusgarri egitea eta emakumeen lekua aitortzea industria eta ekonomiaren historian, balio artistiko eta kulturaleko piezetan jasota eta kontserbatuta, gizarte batean produktiboa eta erreproduktiboa modu berdinean ikusteko, balioesteko eta gizonek eta emakumeek berdin onartzeko.
Proiektuak proba ariketa bat barne hartzen du, zer den eta zer ulertzen dugun lan ordaindua eta ordainik gabekoa izendatzeko, baita bi kontzeptuei dagokionez gure bizitzetan hartzen dugun arduradun partekatua eta horrek dakarren denbora-karga ulertzeko.
Ikus-entzunezko artista Irati Cano Alkaink ikus-entzunezko lan bat egin du, etorkizuneko lana eta adimen artifiziala zaintza-sareetan hausnartuz.